10 Falgun, 2074 | 22 February, 2018 Thursday
अञ्जिता पाण्डे - रातको दुई बजेको छ । म मेरो अस्पतालको ड्युटी रुमको झ्यालबाहिर हेर्दै टोलाइरहेकी छु । मनमा अनेक कुरा खेलिरहेको थियो । केही समयअघिको कुरा हो । त्यतिबेला चिकित्साशास्त्रको पाँचबर्से पढाइ र असाध्यै कठिन परीक्षा उत्तीर्ण गरेर प्रयोगात्मक अभ्यासको लागि इन्टर्नसिप सुरु गरेकी थिएँ । दैनिक आउँथे नयाँनयाँ चुनौती र अनुभव । त्यतिबेलाको एउटा घटना म कहिल्यै बिर्सन सक्दिनँ ।

एक दिन ३० वर्षआसपासका अप्लास्टिक रक्तअल्पताका एक बिरामी पुरुष मकहाँ आइपुगे । उनी हरेक तीन महिनामा आफ्नो शरीरमा रगत चढाउँदा रहेछन् । त्यसको लागि हरेक तीन महिनामा उनी १२ घन्टाको लामो दूरी तय गरेर तराईबाट हाम्रो अस्पतालमा आउँदा रहेछन् अनि रगत चढाएर फर्किंदा रहेछन् । उनको रगत रिपोर्ट हेरें । उनको हेमोग्लोबिन जम्मा ३.२ जीएम÷डीएल (सामान्य अवस्थामा हुनुपर्ने : १३.५-१५.५) अनि प्लेटलेट जम्मा ४००० र कम (सामान्य अवस्थामा हुनुपर्ने : १५००००-५०००००) रहेछ । प्लेटलेटको संख्या साह्रै न्यून भएकाले बिरामी उच्च जोखिममा थिए । उनको शरीरमा कुनै पनि बेला आन्तरिक रक्तस्राव हुनसक्ने खतरा बुझाउँदै उनलाई भर्ना हुन र कुरुवालाई रगतको जोहो गर्न अनुरोध गरें ।

उनले मलिन स्वरमा भने, 'हमारे साथ कोही नहीं है । हम अकेले आए हैं । खुन खुद लेकर आएंगे ।' आफूसँग कोही नभएकाले रगत आफैं लिएर आउने गरेको पनि उनले बताए । अस्पतालमा कुरुवाबिनाका बिरामीलाई भर्ना गरिँदैनथ्यो । उनी उभिएर बोलिराखेका थिए । त्यसमाथि उनको अवस्था कति गम्भीर थियो भने उनमा जुनै बेला पनि मस्तिष्कघात जस्तो गम्भीर जटिलता आइपर्न सक्थ्यो । मैले उनलाई 'कोही साथीभाइ भए फोन गर्नुस्' भनेर अनुरोध गरें । उनी झर्किए, 'क्या बात करते हैं डाक्टर सा'ब ! कल तक तो मैने खुद बोझ उठाया था । इतना लम्बा सफर करके आए हैं ।' उनको भनाइ थियो, 'हिजोसम्म म भारी उठाउँदै थिएँ र उति लामो बाटो तय गरेर यहाँसम्म आइसकेका छु ।' एक्लै अस्पताल भर्ना हुन र ब्लड बैंकसम्म पुगेर रगत ल्याउन उनलाई के समस्या !
 
मेरा सिनियर डाक्टरले उनलाई भर्ना गर्न मानेनन् र भने, 'कुरुवा छैन भने भर्ना हुन मिल्दैन । तपाईंलाई केही भयो भने भोलि तपाईंका आफन्तप्रति हामी जवाफदेही हुन सक्दैनौं । जानुस्, कुरुवा लिएर आउनुस् ।' ती बिरामी मुर्मुरिएर बाहिरिए, तर मेरो मनले मानेन । म उनको पछिपछि लागें अनि विनम्र भएर सोधें, 'तपाईंको कोही न कोही त होलान् नि काठमाडौंमा !' 'मेरा कोही भी नहीं है । होता तो लाता न ! माँ घर पे है । वह आँख भी नहीं देख सकती । उनको कैसे लाऊँ ? ' उनले काठमाडौंमा आफ्नो कोही नभएको बरु आफ्नो आँखासमेत नदेख्ने आमा तराईमै रहेको विवशता सुनाए ।

आखिरमा जति धेरै बिरामी बचाउन सकियो, उति धेरै आत्मगौरव र चर्चा हुने हो चिकित्सकको पनि । आफ्नो प्रतिष्ठा गुमाउन को चाहन्छ ? आफ्नो हातबाट मरोस् भनेर कुन डाक्टरले चाहला ?
मैले उनलाई एकछिन पर्खाएँ र सिनियर डाक्टरसँग सल्लाह गर्न गएँ । 'सर, यी बिरामी धेरै टाढाबाट आएका रहेछन् । यसपटक भर्ना गरिदिऊँ । रगत मै लिएर आउँला । अर्को पटकदेखि उसले कुरुवा ल्याउला नि त ।' उनले मप्रति सदासयता देखाउँदै भने, 'नानी, तिम्रो उमेरमा म पनि त्यस्तै सोच्ने गर्थें ।' तर नेपालमा कसैलाई उपकार गरौं भन्ने सोच राखियो भने अर्कै दु:ख मात्रै पाइँदैन, अपजस पनि भोग्नुपर्दो रहेछ । यो बिरामीलाई हामीले उपचार गर्दागर्दै केही होस् त, आज त उसको कोही छैन, भोलि पूरा गाउँ नै आइपुग्न बेर छैन । त्यतिबेला उनीहरूले तिमीले गरेको प्रयास कत्ति पनि देख्ने छैनन्।

तिमीलाई समयले सिकाउनेछ । जाऊ, इच्छा लागेको कुरा गर । त्यतिखेर मेरो मस्तिष्कमा गुन्जिरह्यो 'जाऊ इच्छा लागेको कुरा गर ।' मैले पनि आफ्नो अन्तरआत्माले देखेको गरें । ती व्यक्ति त्यहीं थिए । मैले भनें, 'जानुस्, भर्ना हुनुुस्, रगतको व्यवस्था म गर्छु ।' उनी आफ्नै मानसिक तनावमा भएर होला, उनले कत्ति पनि कृतज्ञता व्यक्त गरेनन् । सम्भवत: उनलाई यस्ता औपचारिकताका कुरा थाहा पनि थिएन होला । उनले सीधै मेरो हातबाट कागज खोसे अनि गए । सोचें, मलाई महिनावारी हुँदा त कस्तो झर्को लाग्छ । बिचरा यिनलाई त यस्तो रोग छ, नेभरमाइन्ड।

त्यो रात मैले ती बिरामीका आफन्त र डाक्टर दुवैको भूमिका निर्वाह गरें । चार पोका रगत चढाएपछि उनले भने, 'हम अब घर जाएंगे । और कुछ नहीं करना ।' रगत हालेपछि सीधै घर जान चाहे उनले । वर्षौंदेखि रगत चढाइरहेका ती पुरुषलाई आफ्नो रोग, जटिलता र उपचार पद्धति सबै थाहा थियो । एउटा डाक्टर भएर हेर्दा त्यस्तो गम्भीर अवस्थामा जान दिन नमिल्ने भए पनि उनको भावनाविपरीत जाने इच्छा भएन ।

मैले 'लिभ अगेन्स्ट मेडिकल अड्भाइस' (अस्पतालमा बस्नुपर्ने हुँदाहुँदै पनि बिरामीका अनेक समस्याका कारण बिरामीलाई छुटकारा दिने) को कागज बनाएर पठाइदिएँ । जाने बेलामा उनले 'आपको याद करेंगे, शुक्रिया !' भनेर पहिलोपटक मुस्कुराए । मेरो मन आनन्दित भयो ।

त्यतिबेला न म बिरामीको कुरुवाबाट पीडित थिएँ, न त हचुवा र गैरजिम्मेवार मिडिया रिपोर्टिङको । खुला मनले सेवा गर्न कत्ति पनि डर लागेन मलाई त्यतिखेर । तर आज मेरा ती सिनियर डाक्टरका शब्द बारम्बार याद आउँछन् । साँच्चै यो देशमा डाक्टर भएर सेवा दिन असाध्यै गाह्रो रहेछ । बिरामीका माग, कतिपय अवस्थामा कुरुवा र आफन्तको चेपाइ र एकांगी समाचार सामग्रीसँग जुध्दाजुध्दै दिन बित्छ ।

हरेक दिनजसो डाक्टरको खेदो खनिएका समाचार आइरहेका हुन्छन्, मानौं अस्पतालमा डाक्टर होइन, यमराज उपचार गरिरहेका छन् । सोसियल मिडियामा भाइरल भएका भिडियो र समाचार अनि त्यसमा आम जनताले पूरा कुरै नबुझिदिने अत्यन्त सतही प्रतिक्रिया । उफ !

अस्पतालको चौथो तलाबाट एउटा बिरामी हाम फालेर आत्महत्या गर्छ, 'चिकित्सकको लापरबाहीका कारण बिरामीले गुमाए ज्यान', 'झ्यालबाट खसेर बिरामीको मृत्यु' जस्ता शीर्षक बनाएर समाचार छापिन्छ । एउटी आमाले अस्पतालमा बच्चालाई दूध खुवाउने क्रममा सर्किन्छ । चिकित्सकले त्यस्तो बेला अत्यन्त जरुरी प्रक्रिया, कार्डियोपल्मोनरी रिससिटेसन गरेर बच्चालाई बचाउने भरपूर प्रयास गर्दछ र असफल हुन्छ । तर 'चिकित्सकले बच्चाको छाती थिचेर बिरामीको मृत्यु' भनेर समाचार सम्प्रेषण गरिन्छ ।

एउटा चिकित्सकको आफ्नो बिरामीप्रति कति सद्भाव हुन्छ भन्ने कुरा सायद चिकित्सकबाहेक अरू कसैले बुझ्दैनन् । ड्युटी सकेर घर आउँदा मनमा भर्ना भएका बिरामीलाई अलि सञ्चो भयो कि भएन भन्ने पिर लागिरहन्छ चिकित्सकलाई । आखिरमा जति धेरै बिरामी बचाउन सकियो, उति धेरै आत्मगौरव र चर्चा हुने हो चिकित्सकको पनि । आफ्नो प्रतिष्ठा गुमाउन को चाहन्छ ? आफ्नो हातबाट मरोस् भनेर कुन डाक्टरले चाहला ? तर नेपाली समाजले चिकित्सकबाट हुने 'लापरबाही', 'उपचारको जटिलता' र 'रोगको जटिलता' मा फरक छुट्ट्याउन जरुरी देख्छु ।

मैले जानेसम्म चिकित्सकले कुनै पनि बिरामीप्रति दुर्भाव राखेर या नियतवश उसको स्वास्थ्यमाथि खेलबाड गर्दैन । साँच्चै त्यस्तो गरिन्छ भने दोषीलाई कारबाही हुनैपर्छ । तर सत्यतथ्य नबुझी अन्तिम अवस्थामा ल्याइएको बिरामीलाई डाक्टरको लापरबाहीको संज्ञा दिएर बद्नाम गर्ने, पैसा असुल गर्ने र मानसिक तनाव दिने किसिमका विकृति भने हट्नैपर्छ ।

यस्ता घटनामा डाक्टर दोषी भए कारबाही हुनुपर्छ अनि आफन्तलाई क्षतिपूर्ति दिनुपर्छ । तर जब एक निर्दोष डाक्टर आक्रोशित जमातको खलपात्रको रूपमा चित्रित हुन्छ, उनको इज्जत, मानसम्मान तथा आफन्तमा पुग्ने मानसिक क्षतिको जिम्मा कसले लिने ?

डाक्टर बन्ने इच्छा मेरो सानैदेखिको हो । कुनै पनि प्राणीका दु:ख, पीडा कम गर्दा प्राप्त हुने सुख यो पेसामा जति छ, त्यति अरूमा कहाँ छ ? घरपरिवार र साथीभाइभन्दा पनि रातको त्यो दुई बजे आउने बिरामी नै अहिले मेरो पहिले प्राथमिकता भएको छ । पढ्न उत्तिकै गाह्रो, काम भने त्यति नै अपजसी । त्यस्तो अवस्थामा हाम्रो अथक् परि श्रम र सेवालाई न्यायपूर्ण ढंगले कसले हेरिदिने ? तर पहिल्यैदेखि मेरो एउटै अठोट छ- म चिकित्सक हुँ, म सबै बिरामीलाई बचाउन चाहन्छु । कसैलाई मार्न चाहन्नँ ।

-अन्नपुर्णपोष्ट

महाबिर अबिस्कार केन्द्रलाई सगरमाथा परोपकारी समाज कुवेत द्वारा सहयोग

पत्रकार महासँग अध्यक्ष न्यौपानेमाथि सांघातिक आक्रमण

४१ दिन देखी अस्पतालमा रहेका नर बहादुरको लुम्बिनी समाजको बिशेष पहलमा उद्धार

कोसेली समुहको दशौं वार्षिक उत्सवका साथ छापा पत्रिका मरूभूमिको कोसेलीको २९औ अंक बिमोचन सम्पन्न

घरेलु मदिरा सहित कुवेतमा दुई नेपाली पक्राउ,पक्राउ पर्नेमा एक महिला पनि

सुदुर-पश्चिम सेवा समाज कुवेतको प्रथम बार्षिक उत्सब सम्पन्न

कुवेतमा १६औं बमजन गोल्ड कपका पहिलो र क्वार्टर फाईनल चरणका सम्पूर्ण खेलहरु सम्पन्न

दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री भएपछि ओलीका यी सात संकल्पहरु यस्तो छ