आर्थिक मन्दीको असरहरूलाई न्यून गर्दै आर्थिक उन्नति हासिल गर्ने दिशामा सन् २००९ मा केही प्रगति देखिएको भए पनि विश्वव्यापीरूपमा छाएको आर्थिक मन्दीलाई चिर्न अझै केही वर्ष लाग्ने अनुमान विश्वका अर्थशास्त्रीहरूले गरेका छन् । आर्थिक मन्दीले प्रमुखरूपमा असर पारेको रोजगारी कटौतीलाई रोक्न विशेषगरी विश्वका आर्थिक महाशक्ति राष्ट्र औद्योगिक उत्पादन बढाउने,आन्तरिक खपतलाई बढावा दिने,उत्पादनमूलक र बढी रोजगारी दिलाइरहेको क्षेत्रलाई आर्थिक सुधारका प्याकेजहरू दिएर जोगाउने, भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा ठूलो सरकारी धनराशि खर्च गर्दै पूर्वाधार विकास गर्ने र नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्नेजस्ता रणनीतिमा लागेको पाइन्छ । तथापि उनीहरूलाई रोजगारीको गिर्दो क्रमलाई जोगाउने निकै हम्मेहम्मे परेको अवस्था छ । विश्वको प्रमुख आर्थिक महाशक्तिका रूपमा रहँदै आएको अमेरिकामा २६ वर्ष यताकै ठूलो बेरोजगारीको अवस्था सिर्जना भएर करिब १० प्रतिशतमा पुगेकोले त्यसबाट राहत पाउन निकै प्रयास भइरहेको छ । विश्वमा धेरै निर्यात गर्ने राष्ट्र चीनको निर्यात विश्वका अन्य राष्ट्रहरूको मागमा भर पर्छ तर त्यसमा कमी देखिएकोले चिनियाँ अर्थतन्त्रमा पनि निकै ठूलो असर पुगेको अवस्था छ । जसले गर्दा ठूलो जनसङ्ख्या भएको चीनमा पनि रोजगारी कटौती निकै भएको छ । यद्यपि चीनले आˆनो उत्पादनलाई बढावा दिए पनि त्यसको निर्यातमा कमी आएकोले आˆनै मुलुकभित्रको आन्तरिक मागलाई बढावा दिएर भए पनि उत्पादन नघटाउने र रोजगारी कटौती पनि कम गर्ने रणनीति लिएको अवस्था छ ।

          भारतले पनि आन्तरिक उपभोगलाई बढाएर अर्थतन्त्र सकारात्मक दिशातर्फ डोर्‍याउने प्रयास जारी राखेको भए पनि भारतीय अर्थतन्त्र ठूलो मात्रामा विदेशी लगानीसमेत भएकोले सो मुलुकको विश्वमा निकै बोलवाला रहेको क्षेत्र सूचना प्रविधिका क्षेत्रहरू प्रभावित बनेको, विश्वका विभिन्न मुलुकका कम्पनीहरूका लागि सस्तो गर्दै आएको आउटसोर्सिङ्गको कामहरूमा कटौती गर्नु परेको अवस्था कायमै छ । त्यसैगरी यूएईको दुबई बल्डजस्तो संस्थाको महìवाकाङ्क्षी योजना डुब्नाले ५९ अर्ब अमेरिकी डलरको ऋणमा फस्नाले यूएईमा काम गर्ने भारतलगायत दक्षिण एसियाकै घेरै कामदारको रोजगारी गुम्ने अवस्थामा छ ।

           नेपालको अर्थतन्त्रमा पनि रेमिट्यान्सको मात्र निकै बढ्दै गएको सन्दर्भमा यस क्षेत्रको योगदान निकै रहँदै आएको भए पनि गत वर्ष करिब ६७ प्रतिशतले बढेको रेमिट्यान्स यस वर्षको पहिलो तीन महिनामा भने बढोत्तरीमा सङ्कुचन देखिएको र करिब ११ प्रतिशतको मात्र बढत कायम गर्न सफल भएको अवस्था छ तर कृषि प्रधान मुलुक भएको नाताले कृषिको क्षेत्रमा भने सम्भावनाहरू बढ्दै गएको देखिएको छ जसले विदेशमा मात्रै राम्रो आम्दानी हुन्छ भन्ने नेपाली युवाहरूको मानसिकतामा परिवर्तन आएर नेपालमै पनि तरकारी, फलफूल, माछापालनजस्ता थुप्रै क्षेत्रमा

          सम्भावनाको खोजी भइरहेको पाइएको छ । अर्थतन्त्रको ठूलो हिस्सा रेमिट्यान्समा आधारित रहेको भारतमा समेत विदेशमा काम गर्ने भारतीयहरूले पठाउने रेमिट्यान्समा कमी आएको समस्याहरू भोग्नु परेको देखिएको छ । भारतको अर्थतन्त्रको ठूलो हिस्सा कृषिमा निर्भर रहेको र त्यस क्षेत्रमा विश्व आर्थिक मन्दीको असर खासै नपरेकोले भारतीय अर्थतन्त्रलाई विश्व आर्थिक मन्दीले खासै नकारात्मक प्रभाव पार्न सकेन र विश्व आर्थिक मन्दीको समयमा पनि भारतको आर्थिक वृद्धिदर करिब सात प्रतिशत रहने अनुमान गरिएको छ ।

           विश्व आर्थिक मन्दीले गर्दा संसारभर धेरै मुलुकमा रोजगारी कटौती गर्नुपर्ने बाध्यताले गर्दा विश्वको एक स्थानबाट अर्को स्थानमा हवाइमार्गबाट काममा जाने यात्री र पर्यटकको रूपमा घुम्ने यात्रीहरूको सङ्ख्यमा करिब तीन प्रतिशतको कमी आएको तथ्याङ्कहरूले देखाएको छ । त्यस्तै, विश्वका होटल र पर्यटनसँग सम्बन्धित अन्य क्षेत्रमा समेत नकारात्मक प्रभाव देखिने क्रम जारी छ ।

          मन्दीको समयमा हवाइयात्राबाट काममा जानेको सङ्ख्यामा कमी र पर्यटकको रूपमा विश्व भ्रमणमा निष्कनेका सङ्ख्यामा कमी आएको तथ्याङ्कहरूले देखाएको भए पनि विभिन्न मुलुकको आन्तरिक उडानहरूमा भने खासै असर परेको देखिएको छैन । मन्दीको हवाइयात्राको क्षेत्रमा देखिएको असरले सन् २००९ सम्ममा निकै नकारात्मक प्रभाव पारेको देखिएको छ तापनि सन् २०१० को सुरुआतदेखि नै विमान कम्पनीहरूको नाफा बढ्ने अनुमान गरिएको छ ।

          त्यस्तै, नेपालको अर्थतन्त्रमा वैदेशिक लगानीको हिस्सा न्यून रहेकाले विश्व आर्थिक मन्दीको धेरै असरहरू नदेखिएको भए पनि घट्दो रेमिट्यान्स र पर्यटन क्षेत्रमा समेत असर देखिएको छ । विश्व आर्थिक मन्दीले गर्दा सन् २००९ मा नेपाल आउने पर्यटकको सङ्ख्यामा खासै सुधार आउने सङ्केत तथ्याङ्कहरूले देखाएको छैन तर विश्व परिवेशलाई बुझेर विश्वमा देखिएको जलवायु परिवर्तनले नेपाली हिमाली क्षेत्रमा देखिएको असरहरूको मुद्दा अन्तर्राष्ट्रियरूपमा नै उठान गर्नका लागि मन्त्रिपरिषद्को बैठकसमेत कालापत्थरमा बस्नुले विश्वमा नेपालको हिमालको अवलोकनप्रति निकै आकर्षण बढाएको छ । त्यसैगरी विश्व आर्थिक मन्दीको असर कम हुँदै गएको सन्दर्भमा नेपाली हिमशृङ्खलाको अवस्थाप्रति विश्वको बढ्दो चासो र चिन्ताले अध्ययनकै लागि भए पनि नेपाल आउने पर्यटकको सङ्ख्या सन् २०१० मा बढ्ने निश्चित छ ।

                 मैले घरको धन्दा सिध्याउँदा रातको दश बजेको थियो, कामको थकाइले छिट्टै   मस्त निद्रामा परेँछु । एकोहोरो फोनको घण्टी बज्दा पो झसङ्ग भएर एकैचो्टि फोन उठाउन पुगेछु । मैले फोनको रिसिभर कानमा लगाएँ,यताबाट हेलो गर्न नपाउँदै उताबाट भयमिश्रति एउटा पुरुष आवाज आयो-भाउजु  दाईलाई फोन दिनुन भनेर सर्लाहीबाट कान्छा देवरको फोन आयो,वहाँ पल्लो कोठामा केही लेखा-पढीमा व्यस्त हुनुहुन्थ्यो । मैले वहाँलाई बोलाएर फोन दिएँ । पक्कै केही अप्रिय घटना भइरहेछ जस्तो लागेर म वहाँले कुरा गर्दै गरेको हेरिरहेँ । उहाँले फोनमा ‘हेलो’ भनेको बाहेक अरू कुरा बोलेको सुनिनँ । उहाँको हात त लगलग काम्न थाल्यो भने आँखाबाट आँसु र्झन थाल्यो। मलाई आश्चर्य लागेर ‘हजुर कसको फोन ?’ भनी सोधेँ । वहाँका ओठहरू बोलिरहेका छन् तर बाहिर आवाजले चाहिँ उहाँलाई साथ दिएको छैन । फोनको रिसिभर यत्तिकै छोडेर हड्बडाउँदै मलाई आएर घम्लङ्ग अँगालो हालेर रुन थाल्नुभयो। म पनि कुरै नबुझी आत्तिएर रुन थालेँ । ’हजुर के भयो ?किन यसो गर्नुभएको ? कसको फोन किन गरेको रहेछ ?’ वहाँ त झन् डाँको छोडेर रुन पो थाल्नु भयो । हामी दुईजनाको रुवाइ र कराइले घरका सबै जना उठेर बैठकमा जम्मा भइसक्नु भएको थियो । आमाबुबाले आश्चर्य र त्रासपूर्ण स्वरमा सोध्नु भयो ‘कान्छा के भयो ?’ बूढा बुबाआमा भर्खर मात्र महिली छोरीको मृत्यु भएकाले त्यस घटनाबाट बाहिर निस्कन सक्नु भएको थिएन । फेरि अर्को बीभत्स घटना सुनाउन कान्छो छोरालाई निकै गाह्रो परेको थियो तर पनि यथार्थ लुकाउन मिल्ने पनि त थिएन ।

             माहिली छोरी अचानक विमारी भएर मृत्यु भएको केही दिनमै साइलो अंकलको एउटै छोरा थियो यस संसारबाट बिदा लिएको कुरा कसरी व्यक्त गर्ने, वहाँलाई साह्रै गाह्रो पर्‍यो तर पनि वहाँले आफूलाई सम्हाल्नु अति आवश्यक थियो । आफ्नो मनलाई दह्रो बनाएर फेरि फोनकै रिसिभर समाउन पुग्नु भयो। कामेको हात,त्रासदीपूर्ण अनुहार बत्तीको उज्यालोले प्रस्टै देखाउँथ्यो । भटाभट फोन नम्बरहरू थिच्न थाल्नु भयो । पहिला नजिकका छिमेकी दाइहरूलाई फोन गर्नुभयो अनि आफन्तलाई फोनमा मात्र ‘दाइ छिटो आउनुहोस् न’ भन्दै फोन थपक्क राख्दै अर्को नम्बर थिच्दै गरेर बूढा बाबुआमा अनि भाउजूले टुलुटुलु हेरी मात्र रहेका छन् ।

           रातको बाह्र बज्नै लागेको थियो, पृथ्वी मस्त निन्द्रामा निदाइरहेको थियो । मात्र कुकुर, झ्याउँकीरीको आवाज एकोहोरो सुनिइरहेको बेलामा वल्लो, पल्लो र तल्लो घरका छिमेकी र इष्टमित्र आत्तिदै एकैचोटि जस्तो हाम्रो घरभित्र प्रवेश गरे । ‘केदार के भयो हँ ?” सबैको एउटै प्रश्न एकचोटि खस्न पुग्छ । चुपचाप लागेर सन्नाटालाई चिर्दै वहाँ रुन थाल्नु हुन्छ । ‘हामी बर्बाद भयौँ । हाम्रो सर्वस्व लुटियो ।’ आएका पाहुनाहरू छक्क पर्दै उहाँलाई सम्झाउने पाराले मायालु हातले सुम्सुम्याउन थाल्नु भयो । रामहरिदाइले भन्नुभयो “के भएको हो कान्छा ?” प्रस्ट भन त बा तिमीले मुख नखोले के भयो भनेर हामीले कसरी थाहा पाउने ? ।” वहाँ रामहरिदाइको आड पाएर झन् रुन थाल्नुभयो र आफूलाई सम्हाल्दै भन्नुभयो,साइलो अंकलको छोराले पनि अब हामीलाई छोडेर गयो रे ……….दाइ ‘त्यति कुरा सुनेपछि मेरा त आँखाले संसार नै घुमेजस्तो देख्यो अनि म डङ्रङ्ग ढलेँछु । भोलिपल्ट ब्यूझिंदा त घरभरि मानिसको गल्याङ्ग मल्याङ्ग आवाज सुन्छु । के ?किन ?विस्तारै आँखा उठाएर हेरेको त बाहिर तुलसीको मोठमा पिताम्बरले ढाकेर सुताइरहेको मानिस अनि उतापट्ट बेहोस भएर लडिरहेका सासूससुरा । भगवान् ममाथि किन यति धेरै कठोर भएका होलान् । कुनै त्यस्तो अरूप्रति अनादर र अनास्था त कहिल्यै गरेको थाहा थिएन भन्दै म अलाप विलाप गर्न थाल्छु ।  धेरैबेर रोएपछि मैले आफ्नो मनलाई आफैं बुझाउन थालेँ । के गर्नु ? दैवले हानेपछि केही लाग्दैन भन्थे । साँच्चै रहेछ । ती बूढा भएका सासूससुराले आफ्नो किरिया गर्ने बेलामा छोरोको किरिया कसरी गरेर बस्ने? मानिसलाई एउटा मात्र घटनाबाट त कति आहत हुन्छ । उहाँहरूको त दुई महिनाको बीचमा दुईवटा घटना घटेको हेर्नु परेकोछ । एउटी छोरी र एउटा भतिजोको मृत्यु भएको हेरेर बाँच्नु पर्दा उहाँहरूको मन कस्तो हुँदो होला भन्ने लागेर म त उहाँहरू बेहोस भएर सुताइरहेको ठाउँमा गएर पानी छम्काई उहाँहरूलाई होसमा ल्याउने प्रयत्न गर्न थालेँ । मलाई हेरेर उपस्थित सबै आफन्तजन मुखामुख गरिरहेका थिए । म चाहिँ सासूससुरालाई निरन्तर पानी छम्किरहेकी थिएँ ।

नेपालसहित बंगलादेश, भारत, फ्रान्स, स्पेन, पोल्यान्ड, नेदरल्यान्ड, स्लोभाकिया, लिथोवानीया, स्भोभेनिया, बुल्गेरियालगायत देशका कलाकार लोकसांस्कृतिक मेलामा सहभागी छन् । मुलुकभित्रबाट मगर र नेवार संस्कृति पस्किएको थियो । एभरेस्ट कल्चरल ग्रुप काठमाडौं र पाल्पा उद्योग वाणिज्य संघको संयोजनमा कलाकारको जमघट भएको हो ।

सन् २०११ को पर्यटन वर्षलाई लक्षित गरेर मेला गरिएको हो । ‘विदेशी पाहुनालाई नेपालमा शान्ति छ भन्ने दर्शाउन मेलाले सहयोग गर्ने छ’ एभरेस्ट नेपाल कल्चरल ग्रुपका अध्यक्ष रामचन्द्र कोइरालाले भने । भारतका पन्जाबी नृत्य, राजस्थानको किल्ला, सिसा नृत्यमा दर्शक तानिएका थिए । गत वर्ष पनि पाल्पा उद्योग वाणिज्य संघले चौथो अन्तर्राष्टिय लोकसाँस्कृतिक मेला गरेको थियो ।

शान्ति स्थापनापछि आयोजित महोत्सवले लोकसँस्कृतिको आदान-प्रदानमा सघाउने लोककलाकार दुर्गा रायमाझीले बताए । साँस्कृतिक पर्यटन विकास गर्ने, धार्मिक एवं ऐतिहासिक स्थानको प्रचार गर्ने, पर्यटन वर्षलाई स्वागत गर्ने यो महाकुम्भको उद्देश्य रहेको बताइएको छ । सन् २००२ देखि सुरु भएको अन्तर्राष्टिय लोकसांस्कृतिक महोत्सव हरेक दुई-दुई वर्षमा आयोजना हुँदै आएको छ ।

नयाँ नियमअनुसार निःशुल्क भिसा र टिकट उपलब्ध हुने कम्पनीमा रोजगारीका लागि जाने कामदारले कम शुल्क तिरेर जाने पाउनेछन् । यसैगरी, विभिन्न देशका लागि अन्य शीर्षकमा पनि दर तोकिने हुनाले कामदारबाट व्यवसायीले अनावश्यक रकम असुल्न नपाउने श्रम मन्त्रालयले जनाएको छ ।

वैदेशिक रोजगार ऐनमा कुनै मुलुक वा कम्पनीका लागि प्रतिकामदार सेवा शुल्क र प्रवर्द्धन खर्चसहित संस्थाले लिन पाउने रकमको अधिकतम हद तोक्ने व्यवस्था छ । ऐन कार्यान्वयनमा आएको दुई वर्ष पुगिसक्दा पनि सरकारले अहिलेसम्म यो व्यवस्था लागू गर्न सकेको थिएन ।

पहिलो चरणमा रोजगारीका नयाँ पहिचान गरिएका मुलुकमा कामदार पठाउने कम्पनीलाई यो व्यवस्था लागू गरिनेछ । श्रम तथा यातायात व्यवस्था मन्त्रालयका प्रवक्ता पूर्णचन्द्र भट्टराईले खर्चको हद पहिलो चरणमा रोजगारीका लागि नयाँ मुलुकबाट माग ल्याउने कम्पनीलाई लागू गरिने बताए । उनले भने, ‘यो व्यवस्था अन्य रोजगारीका लागि स्वीकृत दिइएका मुलुकमा माग ल्याउने कम्पनीमा पनि बिस्तारै लागू गरिनेछ ।’

सो व्यवस्थाअनुसार कामदार माग ल्याउने कम्पनीहरूले सेवाशुल्क, प्रवर्द्धन खर्च, भिसा शुल्क, टिकट शुल्क र अन्य शीर्षकमा लाग्ने खर्चको विवरण सरकारले तोक्नेछ । अन्य शीर्षकमा स्वास्थ्य खर्च, कल्याणकारी कोष, बिमा र अभिमुखीकरणमा लाग्ने शुल्क सरकारले तोक्नेछ ।

वैदेशिक रोजगार कम्पनीहरूले कामदार पठाउँदा आफूखुसी रकम लिन थालेपछि सरकारले यसलाई व्यवस्थित गर्न खर्चको हद तोक्न लागेको हो ।

 त्यस्तो कार्यक्रम असमान भएको दाबी गरी जनहित संरक्षण मञ्च (प्रोपब्लिक) र मानवअधिकारका लागि एकल महिला समूहकी लिली थापासमेतले संयुक्त रूपमा २०६५ साल पुस ७ गते सर्वोच्च अदालतमा रिट निवेदन दायर गरेका थिए। रिट निवेदनमा सरकारले ६० वर्षउमेर पार गरेका विधवालाई मात्र भत्ता दिने गरी ल्याएको कार्यक्रम नेपालको अन्तरिम संविधान, २०६३ को धारा १३ बमोजिमको समानताको हकविपरीत भएको दाबी गरिएको थियो। सर्वोच्च अदालतले ६० वर्षपार गरेका विधवालाई मात्र भत्ता दिने गरी ल्याइएको कार्यक्रम समानताको हकविपरीत भएको ठहर गरेको छ।

अदालतले ६० वर्षमुनिका एकल महिला (विधवा)लाई पनि राज्यको स्रोतसाधनले भ्याएसम्म उनीहरूको आयस्रोत हेरी भत्ता प्रदान गर्न सरकारलाई आदेश दिएको छ। न्यायाधीश रेग्मीले इजलासबाट भन्नुभयो-‘महिनाको ४०/५० हजार कमाउने पनि विधवा होलान् र कत्ति पनि नकमाउने पनि होलान्। ती सबैको आर्थिक स्थितिको मूल्यांकन गरी भत्ताको व्यवस्था गर्न हामीले निर्देशनात्मक आदेश दिएका छौं।’ रिट निवेदनमा ६० वर्षपुगेका विधवालाई मात्र भत्ता प्रदान गर्ने कार्यक्रमले महिला-महिलाबीच विभेद सिर्जना गरेको,उमेरकै हदका कारण ६० वर्षमुनिका विधवाले आर्थिक अभाव झेल्नुपरेको जस्ता विषय उठाइएका थिए। २०६३ सालमा १ सय ५० रुपियाँ विधवा भत्तँ दिँदै आएकोमा सरकारले २०६५ सालदेखि मासिक ५ सय रुपियाँ पुर्याएको छ। सर्वोच्च अदालतले जुनसुकै उमेरका विधवालाई भत्ता दिँदा पतिको र आफ्नै पेन्सन, श्रीसम्पत्ति, रोजगारीको आयस्रोतजस्ता विविध पक्षलाई पनि दृष्टिगत गर्नुपर्ने गरी सरकारलाई आदेश दिएको छ।

             कुवेतका लागि नेपाली राजदुत मधुवन प्रसाद पौडेलले आज बयान प्यालेसमा यहाँका राजकुमार शेख नवाफ अल अहमद अलसवाहसँग भेटवार्ता गर्नु भएको छ । दुतावासद्वार जारी प्रेस विज्ञप्तिमा उल्लेख छ, कुवेती राजकुमारद्वारा चासोपुर्वक नेपालको राजनैतिक र आर्थिक अवस्थाको बारेमा जानकारी लिनुभएको थियो । सो अवसरमा नेपालको उन्नती र विकाशका लागि सहयोग गर्न कुवेत सधै तत्पर रहेको कुरा समेत राज कुमारद्वारा ब्यक्त गरिएको बिज्ञप्तिमा जनाईएको छ । भेटका अवसरमा नेपाल र कुवेती सरकार बीच निकट भविश्यमा उच्च स्तरिय भेटघाट र भ्रमण गर्ने सम्वन्धमा समेत कुरा भएको बताईन्छ।

 राजदुत पौडेलले सो उच्च स्तरिय भेटका अवसरमा कुवेत सरकारद्वारा नेपाली दुतावास स्थापनार्थ गरेको सहयोग बापत नेपाल सरकारका तर्फवाट हार्दिकता पुर्वक धन्यवाद ज्ञापन गर्नु भएको थियो । विज्ञप्तिमा भनिएको छ नेपालको उच्च प्राथाकितामा कुवेतसँगको सम्बन्ध विकास गर्ने योजना रहेको र कुवेती जनताको पर्यटकीय यात्रालाई नेपालमा सहज र आर्कषक बनाईने भएको कुरा समेत शेख नवाफसँगको भेटमा राजदुत पौडेलले सुनाउनु भएको थियो । यसैगरी राजदुत पौडेलले शेख समक्ष नेपालमा उच्च दक्षता भएका तथा अर्ध दक्ष कामदारहरु प्रसस्त रहेको बताउदै कुवेत सरकारले चाहेमा उपलब्ध गराईने विषयमा कुरा राखेको जारी विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको छ । स्मरण रहोस राजदुत पौडेलले मार्च ४ तारिकका दिन मात्रै कुवेतका प्रधानमन्त्री शेख नासेर अल-अहमद अलसवाहसँग पनि सी-प्यालेसमा उच्च स्तरिय भेटवार्ता गर्नुभएको थियो ।
       यता आजै मात्र कुवेतवाट प्रकासित राष्टिय दैनिक कुवेत टाईम्समा नेपाली दुतावासको गतिविधी र प्रवासी नेपालीको समस्यालाई लिएर सो पत्रिकाकी स्तम्भकार मुना अल फौजीले नेपाली दुतावास माथि तिखो प्रहार गरेकी छन् । कुवेतमा नेपालीहरु र उल्झनका कुरा शिर्षक दिएको उनको लेखमा भनिएको छ नेपालीहरु लामो समयदेखि विभिन्न खालका समस्यामा गुज्रीररहेको भएपनि दुतावासले त्यतातिर ध्यान दिन नसकेको भन्दै दुतावासको आलोचना गरेकी छन र भनेकी छन आफना नागरिकका समस्याहल गर्न ध्यान दिईयोस । सोही लेखमा लेखिका फौजीले कुवेतका केही संवेदनशिल क्षेत्रमा नेपाली सुरक्षा गार्ड ल्याईने हल्ला सत्य भए त्यो निर्णय उपयुक्त नहुने भनि घुमाउरो पाराले कडा आपत्ति ब्यक्त गरेकी छन । उनी भन्छिन जुन काम विदेशीले गर्न सक्छन त्यो काम कुवेतीले नै किन नगर्ने ? वेरोजगार कुवेती प्रसस्त छन यसर्थ यो कुरा धेरै कुवेतीलाई स्वीकार्य हुने छैन, मुना लेख्छिन ।

शाहरूखले फराहलाई बिर्से
बलिउडका बादशाह शाहरूख खानलाई समय समयमा भोज भतेर गरीरहन मनलाग्छ। यस्ता भोज भतेरमा उनले आफ्ना नजिकका मित्रहरुलाई बोलाउने गर्दथ्यो जसमा फरहालाई उनले कहिल्यै छुटाएका थिएनन्। तर यस पटक भने उनले यस्तो भोजमा फरहालाई नबोलाएर सबैलाई आश्चर्य तुल्याएको छ। फरहा खानलको निर्देशनमा बन्न लागेको चलचित्र तीसमारखाँ मा उनले शाहरुखलाई नलिएर अक्षय कुमारलाई लिए देखी यिनीहरुको सम्बन्धमा चिसोपना आएको थियो। यसले गर्दा शाहरुखले आफ्नो यस जमघटमा फराहलाई बोलाएनन्।

शर्लिनको खुलापना
बलिउडका प्रख्यात आयटम गर्ल शर्लिन चोपडाले कुनै ठुलो चलचित्रमा खेल्ने मौका नपाएतापनि आफ्नो कामुकपनाका कारण उनी सधै चर्चामा आउने गरेकी छिन्। उनी देख्नमा जती कामुक छिन बोल्नमा पनि त्यत्तिकै खुला छिन्। हालै उनले आफ्नो ब्लगमा उनी आफ्नो शरिरको बनावटबाट खुशी नभएको उल्लेख गरेकी छिन्। यसले गर्दा उनले आफ्नो बक्षको सर्जरी समेत गराएकी थिईन। शर्लिनका अनुसार उनलाई आफ्नो बक्षनै नभएको जस्तो लाग्दथ्यो, यसले गर्दा उनको बारेमा नकारात्मक कुराहरुको समेत चर्चा चलेको थियो। यस कारण उनले सिलिकॉन इम्प्लीमेंटेशनको मद्यतले आफ्नो बक्षलाई सुडौलो बनाएकी थिईन। हाल उनी आफ्नो बक्षबाट सन्चुष्टी रहेको समेत बताईन।

बिहेमा गएर फर्कंदै गरेको उक्त जिप कच्ची सडकबाट करिब १ सय ५० मिटर तल खस्दा सो दुर्घटना भएको उद्धारमा संलग्न प्रहरीले जनाएका छन् । मृत्यु हुनेको सनाखत हुन नसकेको प्रहरीले जनाएको छ । घटनास्थल सदरमुकाम दमौलीबाट करिव १० किलोमिटर दक्षिण भेगमा पर्ने भएकाले विस्तृत विवरण आउन सकेको छैन ।

आधुनिक गीत ,लोक गीत ,भजन, रास्टिय गीत गरि जम्मा जम्मी २०-२२ वटा रेकर्ड भएका छन। जसमा मेरो पहिलो गीत राम थापाको संगीत,सम्रस अधिकारीको लेखनमा
 बैश फुल्यो आँगनमा
मन फुल्यो कहाँ
भन्ने अधुनिक गीत रेकर्ड भएको थियो त्यस्तै बिभिन्न रेटुरेण्ट देखि सोल्टी होटेल,याक एन्ड यति जस्ता पाच तारे होटेलहरुमा त धेरै नै अरुको गजलहरु गाइयो। त्यो समयमा गजल गाउने लहर थियो त्यसैले म   निकै ब्यस्त पनि थिए मेरा चर्चित भजनहरु त दैनिक रुपमा कान्तिपुर टि.भी तथा रेडियो नेपाल बाट सुन्न सक्नु हुन्छ।  पछि गएर राम्रा राम्रा रास्टिय गीतहरु पनि रेकर्ड गराए त्यसमा मेरो सम्झनामा आएको एउटा छ
श्रम गरि पसिना बगाउने
देशको माटो मुटुमा सजाउने
हामी नेपाली, हामी नेपाली

  १० मार्च २०१०,कुबेतमा ईतिहास रच्दै यहाँका सक्रिय नेपाली युबाहरुले ऐतिहासिक रुपमा प्रथम पटक प्रकाशित गर्न शुरु गरेको मरुभूमीको कोसेलीको पहिलो अंक नै यहाँ स्थित कुबेतहरुको घरमा कार्यरत नेपाली महिलाहरुले बिभिन्न माध्यामद्वारा पत्रीका हात परेपछी निकै खुशी ब्यक्त गरेका छन। यसरी प्रबासमा पहिलो पटक निस्केको पत्रीका घरमै बसेर बढ्न पाउदा अत्यन्त हर्सित भएको कुरा पत्रीकाका प्रतिनिधीहरुलाई बारम्म बार फोन गरेर ब्यक्त गरेका छन। दाई तपाईंहरुले अत्यन्त राम्रो काम गरेर देखाउनु भयो यसलाई निरन्तर दिनु होला हामीहरु यो पत्रीका खोजी खोजी बढ्ने छौ दोलखा की लाक्मान शेर्पाले निकै हर्शित मुद्रामा फोन मार्फत बताइन। डोल्मा दिदीको दु:खद घटनादेखी कुबेतमा कार्यरत पौरखी नेपालीहरुको कथा मात्र होईन प्रथम राजदुतलाई समेत नजिकबाट चिन्ने मौका पायौ निकै खुशी लाग्यो मेरा साथीहरु सबैको सिरानीमा यो पत्रीका छ,पत्रिका नपुगेर हामीले एक जनाले पढ्न भ्याए पछि साथीलाई दिएर पनि पढ्न लगायौ उनले थपिन।

दोलखाकी शेर्पा बहिनीले मात्र होईन चार बर्षदेखी कुबेतको मरुभूमीमा कार्यरत झापास्थित सुरुङगाकी स्थायी बासिन्दा दुर्गा थापाले पनि बारमा बार फोन गरेर खुशी ब्यक्त गर्दै हामीलाई शुभ कामना दीइन, उनले थपिन मैले पत्रीकाका सबै प्रतिनिधिहरु सुजन के।सी,राजन रिमाल,तोयानाथ दाहाल,इस्वरी प्रसाद काफ्ले,आनन्द आचार्य देखि लिएर हाम्री महिला प्रतिनिधी बिष्णु पन्थीलाईलाई समेत फोन गरेर सुझाब सल्लाह दिएकी थीइन। कुबेतीको घरमा काम गरेर पनि अत्यन्त पौरखी कुरा गर्न खप्पिस बहिनी थापा नेपालमा पनि बिभिन्न सँघ सस्थामा निकै सक्रिय हुनुहुन्थियो। कुबेतको मरुभूमीमा खनाएको पसिनाले नेपालमा राम्रो बन्दोबस्त गरि सकेकोले उनी निकै सकारात्मक सोचका साथ निड्डर तरिकाले कुरा गर्नुहुन्छ। कुबेतमा धेरै नेपाली दिदी बहिनीहरुले दु:ख पाएका समाचार जताततै पढ्न पाईन्छ तर कति नेपाली दिदी बहिनीहरुले यहीको कमाईबाट आफ्नो आर्थिक स्थिती उकासेको कमैलाई अबगत छ त्यसैले यो पाटोमा कसैले कलम नचलाएको उनको गुनासो थियो।

दैनिक रुपमा यस्ता कलहरु पत्रीकाका प्रतिनिधिहरुलाई प्रसस्त आउछ।सबैले पत्रिका प्रकाशन गरेकोमा सकारात्मक बिचार ब्यक्त गरेका छन। कुबेतको नेपाली समाजमा संचार क्षेत्रले खेलेको भूमिकाले छोटो समयमा सफलताको फडको मारेको सबैको कथन थियो। सबभन्दा उलेख्य काम त बसौदेखी खुल्न नसकेको दुताबास सबैका सामु उदाहरण बनेर देखिएको छ अनी महोदय राजदुतले बेला-बेलामा कुबेती अधिकारीहरुसँग गरेको सकरात्मक बार्ताले सबैको भबिश्य उज्वल हुने सन्केत देखाएको छ।

तनहुँको काहुशिवपुरबाट दमौलीतर्फ आउँदै गरेको जिप बुधबार अपरान्ह काहूँशिवपुर ३ सेटाङ भन्ने ठाउँमा दुर्घटना हुँदा १० को मृत्यु भएको छ भने १३ जना घाइते भएका छन् ।
बिहेमा गएर फर्कंदै गरेको उक्त जिप कच्ची सडकबाट करिब १ सय ५० मिटर तल खस्दा सो दुर्घटना भएको उद्धारमा संलग्न प्रहरीले जनाएका छन् । मृत्यु हुनेको सनाखत हुन नसकेको प्रहरीले जनाएको छ ।
८ जनाको घटनास्थलमै र २ जनाको दमौली अस्पतालमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ।
जीप काहुँ शिवपुरको सेटाङमा भिरबाट करिब एक सय ५० मिटर तल खसेको थियो। घाइतेहरुको दमौली अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ। गम्भीर अवस्थाका केही घाइतेलाई थप उपचारका लागि पोखरा ल्याइएको छ।

सुन्दा अचम्म लाग्न सक्छ दमाईले बजाउने दमाह बाहुन र क्षेत्रीले समुह बनाएर बजाउन थाले भन्दा, तर यहाँ यस्तै भएको छ ।यहाँका दमाईले परम्परागत दमाह बाजा बजाउन छाडेपछि बाहुन र क्षेत्री युवाहरू मिलेर क्लब गठन गरी सोही क्लबको नामबाट सांस्कृतिकरुपमा लोप हुन लागेको बाजा दमाह बजाउन थालेका छन् ।सधै मर्दापर्दा चाहिने दमाह बाजा बजाउनका लागि अचेल रुकुमको साखका बासिन्दाहरुलाई दमाई कहा जान पर्दैन । उनीहरू सरासर काम्ले सांस्कृतिक परिवारको कार्यालयमा गए पुग्छ ।

यस्तै भइरहेको छ रुकुमको सदरमुकामसग जोडिएको साख गाविसमा यसवर्षको दशैदेखि । परम्पराअनुसार वेद पढ्ने, पूजापाठ गर्ने ब्राहमणलाई उनीहरुले सो कार्यको नेतृत्वकर्ता बनाएका छन् ।

दमाह बजाउने कार्यको थालनी सबैभन्दा पहिले क्लबका अध्यक्ष बस्ान्तकुमार गौतमले गरेका हुन् । दमाईले बालिघरे प्रथा भन्दै आफˆनो पुख्र्यौली पेशा छोडेपछी चाडवाड, विवाह, ब्रतबन्ध लगायत मरेको ठाउमा समेत बाजा बजाउनेहरुको अभाव भएकोले यसो गर्नुपरेको काम्ले युबा क्लबका अध्यक्ष बसन्तकुमार गौतम बताउछन् ।

गौतमले समाज परिवर्तन र पुरानो संस्कृतिलाई जोगाइराख्न आफूहरुले सो कदम उठाएको बताए । सो काम्ले क्लबको कार्यालयमा दमाइले बजाउन छाडेका पुराना पाँचवटा दमाह, सनई, झयाली, बासुरी लगायतका बाजा संरक्षित छन ।

साखको काम्ले गाँउका युवाहरुको प्रयासबाट गठन गरिएको काम्ले युबा क्लब अहिले जिल्लामा सबैभन्दा नौलो काम गर्ने क्लबको रुपमा रहेको स्थानीय वासिन्दाको भनाइ छ ।

आजकाल मान्छे मरेको ठाँउमा बाजा बजाउने पहिले दमाई जाने गरेकोमा अहिले बाहुन र क्षेत्रीले सो काम गरेको देख्दा अचेल स्थानीयवासी अच्म्ममा परेका छन् ।

स्थानीय धुब्रकुमार भण्डारीले भने, हामीलाई आजकाल खासै अप्ठेरो छैन, दुईवटै काम एकजनाले गर्दा पैसा जोगिएको छ ।’ उनले थपे, यस्ले गर्दा कसैलाई दलित र कसैलाई बाहुन भनेर गरिदै आएको भेदभावको पनि अन्त्य भएको छ ।’

यस गाँउमा पुरुष नभएको बेला महिलाहरुले पनि दमाह बजाउने गरेका छन् । यसबाट जातीय मात्रै होइन लिङ्गिय विभेद पनि हटेको स्थानीय सुनिता चन्दले बताइन ।

अब कुरा रहृयो भेटी दक्षिणाको । यसबाट पनि स्थानीयवासी मुक्त भएका छन्, किनकि सो क्लबलाई बाहुन र दमाइ दुबैको भेटी एकैपटक आफुखुसी दिए पुग्छ ।

यसरी युवाहरुको सानो प्रयासबाट सामाजिक विभेद र जातीय प्रथाको उन्मुलनमा सहयोग पुगेकोमा सर्वसाधारण खुसी देखिन्छन् ।

क्लबले प्राप्त भेटी दक्षिणाबाट जम्मा भएको रकमबाट अझै लोप हुन लागेको सांस्कृतिक सामग्री जुटाउने र क्लबलाई सबैको साझा फूलवारी बनाउने लक्ष्य रहेको क्लबका युवा पूर्णचन्द्र केसीको भनाइ छ ।

             साथै नेपाली दुताबास साउदी अरबियाको राजादूत लगाएत दूताबासका कर्मचारीहरूले वहाँको पेपर बनाउनुको लागि सकृय भएर सक्दो सहयोग गरीदिनु भएको मा नयाँ नेपाल क्लब कुवेतको तर्फ बाट मुरी मुरी धन्यबाद , साथै नेपाल कुवेत डट  कम का परिवारले वहाँको खबर संसार भरी फ़ैलाइदिनु भएको मा पनि नयाँ नेपाल क्लब कुवेतको तर्फ बाट नेपालकुवेत डट  कम  परिवार लाई धन्यबाद दिन चाह्न्छौ ।  नयाँ नेपाल क्लब कुवेतको सदस्य पदमा रहेर हाम्रो क्लब लाई ठुलो योगदान दिएर हामी बाट अलग हुनु भयो । सम्पूर्ण कुवेत बासी नेपाली दाजू भाई दीदी बहिनीहरू लाई यो जानकारी गराऊछौ कि तपाईहरूको सहयोग ले गर्दा कुवेतमा यो पहिलो रिकॉर्ड कायम भएको छ ।वहाँको कंपनी र हामी कुवेत बासी नेपाली  दाजूभाई दीदीबहिनी मा संकलन भएको पैसा लगभग नेपाली ५ लाखको हाराहारीमा पुगेको छ ।  संकलन भएको पैसा नयाँ नेपाल क्लब कुवेत र उहाँ कम्पनीको पहलमा मृतकको परिवारलाई नेपाल पठाउने योजना भएको छ ।   संकलन भएको पैसा नेपाल पठाई सके पछि जून जून संघ सस्था या  कम्पनीहरू बाट चंदा संकलन भएको छ ।  सो कम्पनी या संघ सस्थाहरू लाई पैसा पठाएको जानकारी गराई एक एक प्रतिलिपि नयाँ नेपाल क्लब कुवेत ले उपलब्ध गराउने छ । वहाँ को आत्मा सन्तुष्ती लाई प्रथाना गरौ । 

धन्यबाद 

नयाँ नेपाल क्लब कुवेत 

‘अन्सारीले तीन दिन अघि सुरक्षा व्यवस्थामा सुधार नआए पन्ध्र दिनमै राजिनामा दिने घोषणा गरेका थिए। उनले शान्ति सुरक्षाको वहालीलाई राजिनामाको कारण बनाएका छन्। मन्त्री आफैले प्रत्यायोजन गरेको अधिकार समेत प्रयोग गर्न नपाएको भनि नियुक्ति भएको दुई महिनामै रावल र अन्सारीबिच विवाद सुरु भएको थियो।पूर्ववर्ती मन्त्रीहरुको अनुसरण गर्दै रावलले एसपीसम्मको सरुवाको अधिकार उनलाई दिइएपनि अन्सारीले त्यसको अभ्यास गर्न पाएनन्। त्यस्तै गृहबाट वितरण हुने आर्थिक सहायतामा मन्त्रीको एकलौटी तजबिज हुने तर राज्यमन्त्रीले एक पैसा पनि बाड्न नपाउनु विवादको जड बनेको थियो। गृहमन्त्रीले सुराकी खर्चबापत दैनिक ५० हजार र सचिवले दैनिक २० हजार खर्च गर्न पाउँछन्। राज्यमन्त्रीले आफूले भने कार्यकर्तालाई रित्तो हात पठाउनुपर्ने भन्दै आक्रोश र निराशा व्यक्त गरिरहेका हुन्थे।एसपीको सरुवा, बढुवा र पदस्थापनमा पनि रावलले एकलौटी गरेपछि बिग्रेको सम्बन्ध पानी बाराबार भयो। जमिम शाह हत्या प्रकरणपछि उनी रावलप्रति थप आक्रामक भए। मुस्लिम समुदायप्रति सद्भाव प्रकट गर्न उनी हत्या काण्डपछि मन्त्रीको सार्वजनिक आलोचनाको मात्रा अझै बढाएका थिए।सर्लाही-२ बाट संविधानसभामा निर्वाचित अन्सारी २२ वर्षदेखि कम्युनिष्ट राजनीतिमा छन्। २०४४ सालमा नेकपा मानन्धरको सदस्यता लिई राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका अन्सारी २०४८ सालमा नेकपा एमालेमा प्रवेश गरेका थिए। एमालेले २०५१ को मध्यावधि र २०५६ को आम निर्वाचनमा उनलाई सांसदको उम्मेदवार बनाएको थियो। प्रधानमन्त्री सहित मन्त्रिपरिषद्मा एमालेका दस जना सदस्यध्ये संविधान सभामा अन्सारी मात्र प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट चुनिएका थिए।

नेपालका चेलीबेटी धेरैजसो भारतमा बेचबिखन हुने हुँदा माइती नेपालले सरकारको मात्र अपेक्षा नगरी सीधै राजदूतावासलाई पत्राचार गरे राम्रो परिणाम आउने सुझाव बेदीले दिनुभयो। नेपाल विक्रेता र भारत क्रेता भएकै कारण समस्याले विकराल रूप लिएको र यसका लागि नेपाल र भारत दुवै पक्षले गम्भीर भई सोच्नुपर्ने बेला पनि आएको उहाँले तर्क राख्नुभयो।

नेपालले विशेषतः यो पक्षमा सुधार ल्याउन कानुन संशोधन गरी दलालले कमाएको सम्पत्ति सरकारलाई नभई पुनः स्थापना केन्द्रलाई हस्तान्तरण गरिनुपर्ने, वकिल, गैरसकारी संस्था र पुनः स्थापना केन्द्र मिलेर राम्रो नीति बनाउनुपर्ने कुरा पनि उहाँले जोड दिनुभयो।

यही सिलसिलामा नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघ र खाडी राष्ट्रसंघ पनि कुटनीतिक पहल गर्नुपर्ने विचार पनि उहाँले राख्नुभयो।
सोही अवसरमा माइती नेपाललले चुरामाया पाण्डे र अमृतबहादुर श्रेष्ठलाई समाजमा गरेको उदाहरणीय र साहासिक कार्यका लागि सम्मानित गरेको छ। चुरामाया पाण्डे घरेलु हिंसाबाट संक्रमित भएता पनि अरू संक्रमित महिलालाई उद्धार गर्दै आइरहेकी छिन् भने अमृतबहादुर श्रेष्ठ विगत २१ वर्षेखि प्रहरी प्रशासनमा रही चेलीबेटी बेचबिखनविरुद्ध कार्यमा सक्रिय छन्।

रसुवा, धादिङ, झापा, बर्दिया, नवलपरासी, दाङ जिल्लाका दलित, अशिक्षित महिला बेचिने गरेको माइती नेपालका सूचना अधिकृत अच्युतकुमार नेपालले बताउनुभयो।

विगत ५ वर्षो तुलनामा बलात्कार, घरायसी हिंसा र बेचबिखनका घटना बढ्दै गइरहेको छ। त्यसै गरी माइती नेपालले यसरी हिंसामा परेका महिललाई उद्धार गर्ने कार्यक्रममा पनि तीव्रता दिएको छ।
(प्रशिक्षार्थी)

नेता ओलीले माओवादीलाई सरकारमा सहभागी हुन आग्रह गर्दै यदि माओवादीले नेतृत्व गर्ने हो भने संवैधानिक बाटोबाट आउन आग्रह गरे । माओवादीले हतियार छाडेर नागरिक पार्टी नभएसम्म सरकारको नेतृत्व विषयमा छलफल हुनै नसक्ने ओलीले स्पष्ट पारे । उनले भने, ‘माओवादीलाई एक्ल्याउन खोजेका छैनौं ।’माओवादीले संविधान निर्माण र शान्ति प्रक्रियालाई निष्कर्षमा पुर्‍याउन नचाहेको आरोप लगाउँदै ओलीले माओवादी सत्ता कब्जाको सोचमा लागेको उल्लेख गरे । नेता ओलीले संविधान निर्माणअघि नै माओवादी लडाकु र हतियारको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ भन्दै अन्यथा संविधान निर्माण नहुने जिकिर गरे । लडाकु व्यवस्थापनबिना बनेको संविधान कार्यान्वयन नहुने र कागजमात्र हुने उनको छ ।